BAZA WIEDZY

Organizacje strażnicze istotą społeczeństwa obywatelskiego

Jak wszyscy wiemy, demokracja jest systemem, w którym rządzi wola większości. Nie znaczy to jednak, że większość może uchwalać dowolnie wybrane ustawy bez poszanowania prawa. Władza musi mieć się na baczności, bo jej poczynania śledzą i oceniają między innymi tzw. organizacje strażnicze.

Jak wskazuje sama ich nazwa, stoją one “na straży”. Przede wszystkim na straży prawa, ale również poszanowania pieniędzy budżetowych oraz spełniania obietnic wyborczych. Takie organizacje zazwyczaj nie są zbyt lubiane przez rządzących, a to znak, że spełniają swoje obowiązki tak, jak powinny.

Przykładami organizacji strażniczych w Polsce są m.in. organizacja Sieć Obywatelska Watchdog Polska, Komitet Helsiński, Miasto Jest Nasze, Fundacja Wolności, Fundacja Panoptykon i wiele innych. Są to więc zarówno organizacje działające na poziomie międzynarodowym, krajowym jak i lokalnym. Tego typu podmioty nazywa się również organizacjami typu watchdog (z ang. pies wartowniczy), patrząc na ich zadania wydaje się, że ta nazwa jest bardzo trafna. Od jakiegoś czasu zakres ich działalności nieco się poszerzył. Już nie tylko bronią one bowiem praw człowieka, ale kontrolują sposób rządzenia, przestrzeganie praworządności, rzetelność i uczciwość instytucji publicznych na każdym poziomie.

Podstawowym zadaniem tych organizacji jest monitoring – prowadzący do zwiększenia przejrzystości w życiu publicznym. często sporządzają one raporty dotyczące przestrzegania praworządności i norm międzynarodowych. Monitorują procesy legislacyjne, uczciwość i sprawność władz. Organizacje prowadzą działania rzecznicze, zwykle na kilka różnych sposobów. Pierwszą grupę takich organizacji stanowią realizatorzy działań politycznych, czyli organizacje skupiające się na ocenie funkcjonującego prawa, konsultowaniu tworzonych projektów ustaw czy recenzowaniu projektów rządowych. Kolejna grupa to realizatorzy działań na poziomie lokalnym, są to te podmioty, których celem jest usprawnienie działania władzy na poziomie gminy. Działania tych organizacji mogą dotyczyć świadczonych przez gminę usług, ochrony praw grup mniejszościowych ludności czy racjonalizacji lokalnych wydatków. Inna grupa organizacji strażniczych to realizatorzy działań prawnych, edukacyjnych i publicznych. Starają się oni usprawnić działanie instytucji publicznych poprzez organizację debat i konferencji, udzielanie pomocy prawnej, rozpowszechnianie wiedzy na temat praw obywateli. Ostatnia grupa organizacji strażniczych to tzw. kolekcjonerzy danych. Jak wskazuje sama ich nazwa, te organizacje zajmują się gromadzeniem informacji oraz podawaniem ich do publicznej wiadomości. Kontrola społeczna polega więc w tym wypadku na ujawnieniu określonych danych i poddaniu ich pod osąd społeczny.

Rzecz jasna, organizacje strażnicze również muszą przestrzegać szeregu zasad, aby ich działalność była prowadzona właściwie. Tymi zasadami są przede wszystkim: jawność – prześwietlając innych, organizacje same muszą dbać o przejrzystość swoich działań i możliwość ich oceny przez opinię publiczną; rzetelność – działanie organizacji musi być kompetentne i merytoryczne, jej członkowie muszą odnosić się do oficjalnej dokumentacji jak również opierać swoje wnioski na informacjach z różnych źródeł; obiektywizm – działalność organizacji nie może być traktowana instrumentalnie, np. jako element walki z tym lub innym politykiem, nie może udowadniać z góry założonej tezy, w podejmowanych przez organizację strażniczą działaniach prawda powinna być wartością nadrzędną; działalność dla dobra wspólnego – organizacja nie powinna ograniczać się jedynie do krytyki proponowanych rozwiązań, ale również podjąć próbę przeprowadzenia negocjacji w celu wypracowania lepszych zapisów.

Można śmiało stwierdzić, że organizacje strażnicze są solą demokracji. Bez nich władza nie liczyłaby się z nikim, a obywatele mieliby bardzo ograniczony dostęp do informacji publicznej. To właśnie te organizacje głośno podnoszą swój sprzeciw w wielu palących społecznie kwestiach, niekiedy zmuszając polityków do wycofania się z wcześniejszych deklaracji. Im silniejsze będą organizacje strażnicze, tym społeczeństwo będzie coraz bardziej obywatelskie.

Opracował Paweł Skibniewski

Photo by John Schnobrich on Unsplash

Pokaż więcej

Powiązane artykuły

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Zobacz również

Close
Back to top button
Close